Leesttrategieën onder de loep: waarom markeren niet altijd genoeg is

Veel ouders zien het gebeuren aan de keukentafel: hun kind leest een tekst, pakt een potlood en begint ijverig woorden te onderstrepen. Alles wat belangrijk lijkt, krijgt een kleur of een streep. Daarna volgen antwoorden op de vragen en toch zijn de antwoorden vaak onvolledig of onjuist. Dat voelt tegenstrijdig. Het kind heeft toch “alles goed aangepakt”?

In groep 7 krijgen kinderen veel leesstrategieën aangeleerd. Ze leren signaalwoorden herkennen, sleutelzinnen markeren en vaste stappen volgen. Deze manier van werken komt vooral bij close reading voor (close reading is een speciale aanpak voor begrijpend lezen). Deze strategieën zijn bedoeld om houvast te geven, maar werken in de praktijk lang niet altijd zoals gehoopt. Voor veel kinderen worden het trucjes die losstaan van écht begrip.

In dit artikel lees je waarom traditionele leesstrategieën vaak tekortschieten, wat er dan misgaat in het hoofd van het kind en hoe begrijpend lezen wél verdiept kan worden, ook thuis, zonder ingewikkelde methodes.

Wat leesstrategieën eigenlijk zouden moeten doen

Leesstrategieën zijn oorspronkelijk bedoeld als hulpmiddelen om denkprocessen zichtbaar te maken. Ze moeten kinderen helpen om:

• aandachtig te lezen

• structuur in een tekst te ontdekken

• verbanden te leggen

• te begrijpen wat belangrijk is

Maar in de praktijk verschuift de focus vaak van denken naar doen. Kinderen leren wát ze moeten markeren, maar niet waarom.

Wanneer strategieën losgezongen raken van betekenis, verliezen ze hun kracht en heeft het weinig zin ze nog te gebruiken.

Het probleem met aanstreepcodes

Aanstreepcodes (zoals  in close reading aan bod kan komen) zijn overzichtelijk en makkelijk toe te passen. Maar ze brengen ook risico’s met zich mee.

Veel kinderen:

• strepen bijna alles aan

• strepen op gevoel in plaats van begrip

• denken dat markeren gelijkstaat aan begrijpen

• raken het overzicht kwijt door te veel kleur

Voorbeeld:
Een kind onderstreept alle jaartallen en namen in een geschiedenis­tekst. Op de vraag waar de tekst eigenlijk over gaat, antwoordt het: “Over allemaal dingen die vroeger zijn gebeurd.”

Het kind heeft inderdaad goed gewerkt en zijn taak uitgevoerd, maar niet zelf nagedacht. Op die manier slaat het markeren de plank toch goed mis.

Signaalwoorden: herkenning zonder begrip

Signaalwoorden zoals omdat, daarom, bijvoorbeeld en ten slotte zijn bedoeld om structuur zichtbaar te maken. In theorie helpen ze bij het begrijpen van verbanden. In de praktijk zien veel kinderen ze als zoekopdrachten.

Wat vaak gebeurt:

• kinderen zoeken eerst de signaalwoorden

• lezen de zinnen eromheen oppervlakkig

• proberen daar het antwoord uit te halen

• missen het grotere verband

Voorbeeld:
Bij een tekst staat de vraag: “Waarom gebeurde dit?”
Het kind zoekt omdat in de tekst, kopieert de zin erachter en denkt dat het antwoord compleet is, zonder te begrijpen wat de oorzaak werkelijk betekent binnen het geheel van de tekst.

Waarom strategieën soms het denken vervangen

In groep 7 willen kinderen het graag “goed doen”. Ze hebben geleerd dat begrijpend lezen een vak is met regels. Daardoor gaan ze zich richten op de zichtbare stappen:

• eerst onderstrepen

• dan de vraag lezen

• dan zoeken in de tekst

Maar begrijpend lezen werkt anders. Het begint niet bij de vraag, maar bij de tekst. En het draait niet om vinden, maar om begrijpen.

Wanneer strategieën te mechanisch worden aangeboden, ontstaat er schijnbegrip. Het kind lijkt actief bezig, maar het denkproces blijft oppervlakkig.

Voorbeeld: twee lezers, één tekst

Twee kinderen lezen dezelfde tekst over bijen.

Kind A

• markeert alle signaalwoorden

• onderstreept veel zinnen

• kan losse feitjes noemen

Kind B

• onderstreept nauwelijks

• leest rustig

• kan uitleggen waarom bijen belangrijk zijn en wat er gebeurt als ze verdwijnen

Kind B gebruikt misschien minder zichtbare strategieën, maar begrijpt de tekst beter.

Dit laat zien: strategieën zijn geen doel op zich.

Wat werkt wél? Denken centraal stellen

Echt begrijpend lezen draait om actieve betekenisverlening. Dat betekent dat kinderen leren om tijdens het lezen voortdurend vragen te stellen aan de tekst.

Goede leesstrategieën helpen daarbij, maar alleen als ze gekoppeld zijn aan denken.

Voorbeelden van denkgerichte strategieën:

• voorspellen: wat verwacht ik dat deze tekst gaat uitleggen?

• verbinden: wat weet ik hier al van?

• controleren: klopt mijn beeld nog na deze alinea?

• samenvatten in eigen woorden

• reflecteren: wat is de boodschap van de schrijver?

Deze strategieën zijn minder zichtbaar dan kleuren en strepen, maar veel krachtiger.

Wat kun je als ouder doen?

Je hoeft geen leesmethode te kennen om je kind te helpen.

1. Vraag naar het denken, niet naar de techniek

In plaats van: “Heb je alles onderstreept?”
kun je vragen: “Wat vond je belangrijk in deze tekst, en waarom?”

2. Laat je kind uitleggen in eigen woorden

Als een kind iets kan uitleggen zonder naar de tekst te kijken, is de kans groot dat het het begrijpt.

3. Accepteer dat er soms niets wordt aangestreept

Niet elk kind heeft baat bij markeren. Begrip zit niet in het papier, maar in het hoofd.

4. Maak fouten bespreekbaar

Als een antwoord niet klopt, vraag dan: “Hoe kwam je tot dit antwoord?”
Dat levert meer inzicht op dan opnieuw laten zoeken.

De rol van school en thuis samen

Scholen blijven leesstrategieën gebruiken, en dat is logisch. Ze bieden structuur en een gemeenschappelijke taal. Het probleem ontstaat pas wanneer die strategieën het denken vervangen in plaats van ondersteunen.

Thuis kun je helpen door het gesprek te verleggen van hoe naar waarom. Dat versterkt het begrip, ook voor schoolse teksten.

Conclusie

Leesstrategieën zijn geen wondermiddel. Aanstreepcodes en signaalwoorden kunnen helpen, maar alleen als ze verbonden zijn met actief denken. Wanneer strategieën veranderen in trucjes, verliezen ze hun waarde en ontstaat er schijnbegrip.

Voor kinderen in groep 7 is het belangrijk dat ze leren dat begrijpend lezen geen stappenplan is, maar een denkproces. Door thuis de focus te leggen op betekenis, uitleg en reflectie, help je je kind om verder te kijken dan strepen en kleuren en daarmee écht te begrijpen wat het leest.