Begrijpend lezen zonder tekst: wat stripverhalen, memes en infographics kinderen kunnen leren

Hoe kinderen in groep 7 betekenis halen uit beelden – en waarom dat net zo belangrijk is als het lezen van woorden

Veel ouders denken bij begrijpend lezen in groep 7 direct aan lange teksten, signaalwoorden, hoofdgedachte, vragen achteraf en werkbladen. Maar begrijpend lezen is veel meer dan dat. Het draait om betekenis geven aan informatie, verbanden leggen, logisch redeneren en beoordelen wat belangrijk is. En dat kan óók zonder tekst.

Stripverhalen, memes en infographics zijn voor kinderen in groep 7 een fantastische manier om begrijpend-leesvaardigheden te oefenen zonder dat het aanvoelt als een taak of toets. Bovendien sluiten deze beeldvormen aan bij hun leefwereld: kinderen komen ze dagelijks tegen, zowel op papier als online. In dit artikel ontdek je waarom beeldbegrip zo belangrijk is, hoe het de vaardigheden van begrijpend lezen versterkt en hoe u hier thuis zonder moeite mee kunt oefenen.

Waarom begrijpend lezen zonder tekst essentieel is

Begrijpend lezen gaat niet alleen over het omzetten van woorden naar betekenis; het gaat over denken tijdens het lezen. Ook beelden bevatten informatie die geïnterpreteerd moet worden. Een kind dat begrijpt wat er in een stripplaatje gebeurt of wat de bedoeling van een infographic is, gebruikt precies dezelfde mentale processen als bij een tekst.

Beeldbegrip vraagt om:

• verbanden leggen

• voorspellingen doen 

• conclusies trekken

• emoties en intenties herkennen

• hoofd- en bijzaken onderscheiden 

• kritisch kijken

Dit zijn allemaal vaardigheden die in groep 7 centraal staan en die ook op de middelbare school steeds belangrijker worden. 

1. Stripverhalen: leren lezen tussen de plaatjes

Stripverhalen bestaan uit beelden die elkaar opvolgen en samen een verhaal vormen. Kinderen moeten de logica tussen die beelden begrijpen om het verhaal te volgen. Vaak ontbreekt expliciete uitleg, waardoor ze zelf moeten nadenken over oorzaak en gevolg.

Wat kinderen hiervan leren

• Informatie afleiden uit lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en omgeving

• Het interpreteren van stiltes of weglatingen

• Begrijpen van situaties zonder dat ze worden uitgelegd 

• Relaties tussen personages herkennen

Voorbeeld voor thuis

Lees samen een strip, bijvoorbeeld een Donald Duck, en pauzeer af en toe om vragen te stellen zoals:

• Wat denk je dat er net voor dit plaatje is gebeurd?

• Hoe weet je dat dit personage boos of verbaasd is?

• Wat zou er op het volgende plaatje kunnen komen?

• Welke aanwijzingen zie je dat dit misgaat?

Zo oefent uw kind voorspellend lezen, interpreteren en verbanden leggen, precies zoals in een begrijpend-leestekst.

2. Memes: kleine beelden met grote betekenis

Memes lijken op het eerste gezicht vooral grappig, maar ze zitten vol verborgen verwijzingen. Ze gebruiken vaak een combinatie van beeld, houding, emotie en soms een korte tekst. Kinderen moeten de situatie herkennen, de bedoeling achterhalen en begrijpen waarom iets humoristisch of juist sarcastisch bedoeld is.

Wat kinderen hiervan leren

• Interpretatie van toon, intentie en humor

• Relaties zien tussen beeld  en betekenis

• Context herkennen

• Kritisch denken over wat iemand wil overbrengen

Voorbeeld voor thuis

Laat een meme zien die geschikt is voor kinderen. Vraag dan:

• Wat maakt dit grappig of juist niet?

• Begrijp je de situatie die bedoeld wordt?

• Wat zou de maker hiermee willen zeggen?

• Zou iedereen dit begrijpen? Waarom wel of niet?

Hiermee ontwikkelt uw kind dezelfde denkvaardigheden die nodig zijn voor het begrijpen van standpunten, ironie en tekstdoelen in leesopdrachten.

3. Infographics: informatie ordenen en begrijpen

Infographics zijn populair op internet omdat ze complexe informatie eenvoudig visualiseren. Denk aan afbeeldingen over sportuitslagen, stappenplannen, weerkaarten of instructies. Kinderen moeten hier vaak meerdere elementen combineren: tekst, cijfers, pijlen, symbolen en kleuren.

Wat kinderen hiervan leren

• Schema’s en visuele structuren interpreteren

• Hoofd- en bijzaken onderscheiden

• Informatie vergelijken

• Redeneren op basis van aanwijzingen

Voorbeeld voor thuis

Pak een eenvoudige infographic, bijvoorbeeld een plaatje met:

• het weer voor de komende week

• uitleg hoe je een fietsband plakt

• een overzicht van dieren in de dierentuin

Vragen die u kunt stellen:

• Wat is de belangrijkste boodschap?

• Hoe weet je dat dit de volgorde is?

• Wat valt je op als je de afbeelding vergelijkt met gisteren/een ander dier/een andere stap?

• Wat zou er gebeuren als je stap 2 overslaat?

Dit zijn dezelfde strategieën die kinderen in groep 7 gebruiken bij schema’s, grafieken en informatieve teksten.

4. Waarom beelden soms moeilijker zijn dan tekst

Veel ouders denken dat beelden makkelijker zijn, maar voor kinderen blijkt het omgekeerde vaak waar. Bij een tekst staat alles uitgelegd, maar beelden laten juist veel weg. Kinderen moeten zelf invullen wat er tussen twee plaatjes gebeurt, of wat de bedoeling is van een enkel beeld. Dat is intensief denkwerk.

Bijvoorbeeld: een stripfiguur dat alleen maar naar een deur kijkt, betekent misschien dat hij twijfelt, bang is, of iets hoort. De kijker moet die leegte opvullen met logisch redeneren.

Juist daarom is oefenen met beeldbegrip een waardevolle voorbereiding op het echte begrijpend lezen.

5. Hoe u thuis kunt oefenen zonder dat het voelt als les

U hoeft niets bijzonders te doen. Beeldbegrip zit in de dagelijkse omgeving van uw kind. Een paar eenvoudige suggesties:

Samen door een tijdschrift bladeren

Vraag waarom een bepaalde afbeelding bij een artikel past of wat de foto toevoegt aan de uitleg.

Samen televisie kijken

Vraag wat er volgens uw kind gaat gebeuren en waarom.

Posters of reclame-uitingen bespreken

Laat uw kind uitleggen wat het doel van de reclame is en op welke aanwijzingen hij of zij dat baseert.

Een grappige foto of strip delen

Laat uw kind verwoorden wat er gebeurt en wat de boodschap is.

Het doel is niet om te testen, maar om te praten en te laten redeneren.

6. Wat u hiervan terugziet op school

Wanneer kinderen sterker worden in beeldbegrip, zien leerkrachten dat terug in hun begrijpend-leesresultaten. Ze:

• maken sneller verbinding tussen verschillende delen van een tekst

• herkennen beter wat belangrijk is

• begrijpen sneller verborgen informatie

• kunnen duidelijker uitleggen waarom ze iets denken

• raken minder in de war door ingewikkelde schema’s of grafieken

Begrijpend lezen wordt daardoor minder technisch en meer vanzelfsprekend.

Conclusie

Begrijpend lezen zonder tekst is geen vervanging van het traditionele lezen, maar een verrijking. Door beelden te begrijpen ontwikkelt uw kind een flexibele, krachtige manier van denken. Stripverhalen, memes en infographics sluiten feilloos aan bij de belevingswereld van kinderen in groep 7 en bieden een laagdrempelige manier om thuis te oefenen zonder enige druk.

Wanneer kinderen leren kijken, interpreteren en verbanden leggen in beelden, worden zij automatisch betere lezers van teksten. En dat is misschien wel de meest natuurlijke manier van leren die er is. IEP-, Leerling in Beeld-, Dia- of Boom-toetsen spelen hier goed op in.